انتشارات افراز

آدم‌هاي آسماني (18/10/1388)

فرشته نوبخت- تهران امروز: فضاي داستان‌هاي مجموعه «ايستگاه باغ سرهنگ» فضاي غالب آدم‌هاي متوسط جامعه‌اي شهري هستند؛ آدم‌هايي كه نه دغدغه‌‌هاي روشنفكري دارند و نه البته دغدغه نان. آنها آنقدر شانس داشته‌اند كه آسماني را ببينند پر از ستاره‌هاي نقره‌اي و شب شهر را در قاب پنجره خانه‌شان از بالاي برجي بلند يا وقتي ناچار مي‌شوند در كنار هم و در خانه‌هاي كوچك باغي در پايين‌دست شهر، با سر و صدا سر كنند. اين آدم‌ها رنگارنگند اما رنگي نيستند. با هياهوي دور و برشان همجنس نيستند اما تلخ و كژ و تنها هم نيستند.
شايد بشود گفت كه اين مجموعه قصه آدم‌هايي است ميانه، كه در ميان فضاي داستان‌هاي شهري و مدرن گم شده‌اند. مثل كريم اگزوزساز و رضا دينامي و عبدالله بنگاهي و حتي زن اكبر گچكار شخصيت‌هاي داستان اول كه زنده و پرهياهو از ميان داستان سربيرون مي‌آورند و لحظاتي آدم را در خودشان غرق مي‌كنند. شايد بتوان گفت كه بعضي از داستان‌ها از همين منظر تصاوير روشن و بديعي از زندگي در گوشه‌اي از شهري هستند كه هنوز هم دارد نفس مي‌كشد. گوشه‌اي از شهر آهني تهران كه هنوز - و شايد هيچ‌وقت - در فضاي كافه‌اي و آپارتماني و مدرن غرق نشده تا فراموش شود.
به همين دليل است كه داستان‌هاي مجموعه باغ سرهنگ، دلچسب و تازه هستند چرا كه نگاه نو و تازه‌اي در آن است يا شايد بهتر است بگوييم نگاهي فراموش شده به تكه‌هايي فراموش شده از زندگي و جامعه انساني كه در ادبيات ما نمونه‌هاي آن كم نبوده است.
داستان‌ها با زباني ساده و فرمي ساده كه دغدغه قصه‌گويي و روايت در آن غالب است، تا بازي‌هاي فرمي و زباني حكايت مي‌شوند.
شيريني خواندن يك قصه آشنا بعد از پايان هر داستاني آدم را مشتاق به خواندن قصه بعدي مي‌كند. قصه «باغ سرهنگ» و آدم‌هايش، قصه «قمرخانم» و خرمهره‌هايي كه هيچ عشقي را خريدار نشد و قصه فرشته و زيباكده‌اش....
اما شايد بشود گفت كه برجسته‌ترين داستان مجموعه، داستان «مرده‌ها فراموش مي‌كنند چه كسي آنها را كشته است» باشد كه تركيب قابل تاملي به لحاظ به كارگيري تكنيك و زبان در تلفيق با درونمايه است.
اين داستان زباني طنزآلود و در عين‌حال تلخ دارد با ديالوگ‌هايي پينگ‌پنگي و پرشتاب كه شبيه همان توپ‌هاي پينگ‌پنگ ضربه‌ را آني و پرشتاب وارد مي‌‌آورند و بعد پايان‌بندي خوب انتهاي داستان، آن را يك سروگردن از باقي داستان‌ها بالاتر قرار مي‌دهد.
نمونه ديگري از آنچه گفته شد در داستان «همان ارتفاع هميشگي» با تفاوت‌هايي در زبان هم رخ مي‌دهد. در اين داستان فضا در خدمت درونمايه قرار گرفته است و روايت قوي و پرمايه پيش مي‌رود. در واقع عنصر ارتفاع و بلندي برجي كه زن و مرد در آن زندگي مي‌كنند و فضايي كه از قاب پنجره‌هاي خانه، زير پاي خود مي‌بينند در راستاي معنايي قرار مي‌گيرد كه از مرور خاطره‌اي كه در ذهن مرد مي‌گذرد، استخراج مي‌شود.
جنگ يكي از مضامين اصلي داستان‌هاي اين مجموعه است و اين درحالي ا‌ست كه نويسنده كوشيده از جنگ نه فقط به صورت يك ابزار براي بيان خاطره يا قصه بلكه به عنوان بستري براي پررنگ كردن معناهاي دروني آثار استفاده كند. داستان‌ها از تنوع نگاه و موضوع برخوردارند و حتي زبان تا حدي ملون و لايه‌گون است. اين لايه‌گوني در زبان داستان اول كه تنوع و تعدد شخصيت‌ها را داريم، خيلي خوب نشان داده شده است. مولف به شخصيت‌پردازي آدم‌ها بر اساس روان‌شناسي آنها، توجه زيادي داشته است. در داستان «شب‌ها به يك ستاره فكر كن» كه از جمله داستان‌هاي موفق مجموعه هم هست، شخصيت راوي كه مردي در جست‌وجوي تغيير و در واقع و بي‌آنكه بداند در آرزوي عشق است و همچنين شخصيت قمرخانم، زني كه فال مي‌گيرد و نشانه‌هاي تلويحي زيبايي در كشش و تمايل او به راوي در داستان احساس مي‌شود، خيلي خوب پرداخت شده است.
اين دستاورد زباني و كلامي كه محصول آن ابهام نرم و معنادار و همينگوي‌گونه‌اي است كه باعث ارتقاي سطح آثار شده است، در داستان «در مسير پرواز مرغان دريايي» هم ديده مي‌شود. در آن داستان شخصيت «كامل عبدالله» بي‌آنكه توصيف شود و صرفا با بيان آنچه اتفاق مي‌افتد، شكل مي‌گيرد و باز نقطه اوج اين داستان به رغم آنچه به نظر مي‌رسد كه در لحظه يافتن اجساد قربانيان جنگ است، در واقع در انتهاي داستان و در لحظه‌اي است كه جانشين «كامل عبدالله» مسيري را كه احتمال مي‌دهد قرباني‌هاي ديگري در آن غرق شده ‌باشند، با دست نشان مي‌دهد.
با اين‌حال بعضي از داستان‌هاي مجموعه مثل داستان «روباهي در ميان ساقه‌هاي ذرت» يا داستان «سفر معمولا در صبح اتفاق مي‌افتد» در حد يك طرح، هرچند طرحي قوي باقي مانده‌اند. مجموعه داستان «ايستگاه باغ سرهنگ» با 10 داستان كوتاه، سومين مجموعه داستاني علي‌الله سليمي پس از مجموعه داستان‌هاي «زني شبيه حوا» و «باران جنوب» مي‌باشد كه به تازگي و به همت انتشارات افراز منتشر شده و بر پيشخوان قرار گرفته است.