کتابخانهی «مد و مه» (۲): گوتیک، اثر فردباتینگ، ترجمهی علیرضا پلاسید
(28/1/1390)
در میان کتابهای گوناگونی که در سالهای دور و نزدیک درباره مکاتب و یا ژانرهای ادبی نوشته یا ترجمه شده، همیشه جای گونه گوتیک خالی بود، گونهای که پر بیراه نیست اگر بگوییم زیر بنای ژانرهای پر طرفداری همچون ژانر وحشت، ادبیات پلیسی و جنایی از نوع دلهره آور آن، ادبیات علیی تخلیی قرن بیستم و… بوده است و نشانه های آن را در بسیاری از گونه های دیگر فی المثل رمان های سبک رمانتیک گرفته تا سینمای فیلمسازان بزرگی چون آلفرد هیچکاک و خاصه آثار نام آوران سینمای اکسپرسیونیستی آلمان در قریب به یک صد سال پیش. اما این که چرا این حوزه تا این اندازه با کم توجهی روبرو شده، شاید ریشه در این واقعیت داشته باشد گونه گوتیک، چندان با حال و هوا و فضای اجتماعی و فرهنگی مردم این دیار سنخیت نداشته، و یا لااقل به نظر میرسد که سنخیت ندارد! هنوز یک رمان در گونه ادبیات وحشت نداریم، تنها و مهمترین تجربهها در این حوزه، یعنی استفاده از شاخصه های گوتیک، در ادبیات داستانی ایران برمی گردد به برخی داستانهای صادق هدایت و بس، که آن هم ناشی از تاثیر پذیری هدایت از سینمای اکسپرسیونیم آلمان بود که با این حوزه نزدیکی بسیار دارد.
پیش از این اگر می خواستیم درباره گوتیک بدانیم، تنها منبع فرهنگ های ادبی بودند که در حد یک یا دو پاراگراف به شکلی بسیار خلاصه و کلی درباره آن اشاراتی داشتند، به هر روی این جای خالی برای علاقمندانی که میخواهند درباره گوتیک بیشتر بدانند، امروز پرشده است، با کتابی به همین نام (گوتیک) اثر فرد با تینگ که توسط نشر افراز با ترجمهی علیرضا پلاسید به بازار آمده است.
این کتاب در هشت فصل تقریبا به همه آنچه باید درباره گوتیک بدانیم پرداخته است، از تعاریف و اشکال آن شروع کرده و سیر تغییر و تحول آن را در گذر زمان از اواخر قرن هجدهم تا قرن بیستم، مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.
در این کتاب، نویسنده با بیانی روشن، منابع و سیر تحول گونهی هنریای سرکش را در دو سده بالندگی آن پی گرفته است. بدین منظور او متنهای کلیدی، ریشهها و نویسندگان آنها و نیز موقعیت فرهنگی و تاریخی شیوهی برخورد منتقدانه با آنها را بررسی میکند.
این کتاب سبکها و مسایل گوناگون این گونهی ادبی را در کانون توجه قرار میدهد و اهمیت فرهنگی آنها و شاخصهای عمده شان را تحلیل می کند: اشباح، هیولاها، خون آشامان، بدلها و هراسهایی که شاخصهای خاص آن هستند. نویسنده کتاب چشماندازی گسترده بر بنمایه، انگارهها و جلوههایی را به دست می دهد که این گونهی هنری را تعریف میکند.
بخشی از کتاب: «به نام گل سرخ» نوشته «امبرتو اکو» نمونۀ تاثیر گذار از ادبیات گوتیک است. «امبرتو اکو» در این رمانش شکل کاملاً متنی هراس را به نمایش در میآورد. با نمودگارهای ناخودآگاه گوتیکی مانند روایتی که کشف نسخۀ خطی قرون وسطایی، صحنههای تیره و تار، سردابههای تاریک، مرگهای اسرار آمیز و معماری قرون وسطایی و تاریخی را که در آن جاری است شرح میدهد، رمان جداانگاریها میان خردورزی روشنگری و خرافههای مذهبی را دوباره تبیبن میکند. آمدن راهبی به نام ویلیام اهل باسکرویل و نوچهاش، راوی، به نام ادسو به دیری در سدۀ چهاردهم، که در استیلای کتابخانۀ هشت گوش بزرگی است، همزمان با یک رشته مرگهای اسرارآمیز و هولناک است. مرگها که به نشانههای تباهی آسمانی و دسیسهچینیهای اهریمن تعبیر میشود وحشت بزرگتری را در جامعۀ رهبانی خرافی نوید میدهند. باسکرویل، چنان که نامش القا میکند، قدرت استنباطی شرلوک هلمزی دارد و میکوشد برای وحشتهای فراطبیعی فرضی تبینی خردمندانه بیابد. رمان آکنده از توهمات مدرن و نیز تاریخی است.
باسکرویل راهب و کارآگاه کمی متفاوت از نیاکان داستانی رایجش است؛ ترفندهای خردمندانه و کارآگاهانۀ او به صورت تواناییهای تحلیلی و انتقادی درمیآیند. باسکرویل در پی سرنخها میان دهلیزها و سردابههای تاریک دیر، ردپای گسسته و متنی نشانهها و رمزهای اسرارآمیزی را که جنایتها را پدید میآورد و پنهان میکنند به هنگام رسیدن به درک هراس و توضیح آن در تالار مخفی هزارتوی کتابخانه آشکار میکند. وحشت در این رمان در یک کابوس یا جسد نیست؛ بلکه به شکل بدل باسکرویل، کتابداری به نام خورخه در میآید که دیوانهوار جزمیتی دینی دارد. او نیرنگبازی بیرحم و درندهخو است و کاملا نقطه مقابل غرور روشنفکری باسکرویل است و علت قتلها ممانعت راهبان از خواندن کتابی است که همه گمان میبردند گم شده است: کتاب دوم بوطیقا اثر ارسطو، دربارۀ کمدی. خورخه در برابر هراس باسکرویل توضیح میدهد که انگیزهاش از قتل سانسور است، چنین کتابی نوشتۀ آن هم یک فیلسوف در ستایش خنده زیر پای قدرت سامان کشیشی را خالی میکند و به بیاعتنایی آن در احترام به قانون و اقتدار مشروعیت میبخشد. «به نام گل سرخ» یکی از نمونههای شاخص ادبیات گوتیک پست مدرن است. در کتاب علاوه بر هراس عدم قطعیتی هم جریان دارد و جز آن نویسنده از علم نشانه شناسی هم در روایتش استفاده کرده است و در رمان حقیقت و خرد دیگر مطلق و یا کارگزار نظام قدرت نیستند.(نقل از جامعه کهنه)
شاید این کتاب باب آشنایی بیشتر با سبکی را باز کند که توجه به آن میتواند به تنوع ژانرها در ادبیات داستانی معاصر ایران و خلق آثاری با حال و هوایی بدیع و ادامهی راهی را که هدایت آغاز کرده بود به دنبال داشته باشد.
این کتاب در ۲۷۷ صفحه و به قیمت هفت هزار تومان در دسترس علاقمندان قرار دارد.
|
|
|
آدرس این صفحه:
http://www.afrazbook.com/tabId-6-n-229.aspx