یادداشت منتشرشدهی اعظم کیانافراز، در روزنامه اعتماد برای وضعیت امروز فرهنگ و نشر ۱۴۰۵/۲/۱۵
فرهنگ، قربانی همیشگی بحرانها
فرهنگ، قربانی همیشگی بحرانها
در هر بحران، پیش از آنکه آمارها منتشر شوند و خسارتها برآورد شوند، این فرهنگ است که بیصدا آسیب میبیند. حوزهای که سالهاست با کمترین حمایت ادامه داده، اگرچه فرهنگ تعطیلپذیر و پایانپذیر نیست، اما امروز زیر فشار همزمان بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و ساختاری، به نقطهای رسیده که ادامه حیات آن با تردید و مصائبی جدی مواجه است.
هرچند در تمام این سالها حوزهی فرهنگ، هنر و اندیشه از کمترین میزان حمایت برخوردار بوده و در بحرانها همواره بیشترین آسیب را متحمل شده است، اما در یک دههی اخیر، با تشدید نابسامانیهای اقتصادی، گرانی، تورم، افزایش نرخ ارز و افت شدید قدرت خرید مردم، این وضعیت به مراتب وخیمتر شده و کالای فرهنگی عملاً از سبد خانوار حذف شده است.
اکنون، در شرایط بحرانی ماههای اخیر، وضعیت بهگونهای دیگر رقم خورده است. تجربه نشان داده که با بروز هر بحران، نخستین حوزهای که آسیب میبیند، فرهنگ و تولید فرهنگی است؛ و اینبار نیز، با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی ماههای گذشته، این آسیبها عمیقتر و گستردهتر از همیشه شده است.
حوزه نشر، از ناشران و کتابفروشان تا موزعان و چاپخانهداران، از اسفندماه و همزمان با آغاز جنگ، عملاً نیمهتعطیل و تعطیل شد و تازه از حدود دهم اردیبهشتماه فعالیت خود را از سر گرفته است؛ دورهای که در آن نه تولیدی وجود داشت، نه سفارشی و نه حتی تقاضایی. بسیاری از کتابفروشان بهسختی از پس تعهدات مالی خود برآمدند.
در چنین شرایطی، انتظار میرود نهادهای مسئول، بیش از پیش به حمایت از این حوزه توجه کنند تا رمق باقیمانده نیز از میان نرود. این در حالی است که برای خسارتهای مستقیم نیز پاسخی وجود ندارد؛ بهعنوان نمونه، پس از آسیب جدی به دفتر پخش و انبار انتشارات افراز در تاریخ ۱۲ اسفند، و نابودی کامل کتابهای حاصل ۲۵ سال فعالیت نشر و صدها نویسنده و مترجم، پیگیریها از نهادهای مختلف، از شهرداری تا وزارتخانهها و اصناف به نتیجهای نرسیده و اعلام شده که هنوز بودجهای برای جبران خسارت کسبوکارها در نظر گرفته نشده است.
از سوی دیگر، افزایش شدید نرخ ارز و قیمت کاغذ—که بهای هر بند آن، امروز شش، هفت میلیون تومان رسیده—هزینه تولید کتاب را بهشدت بالا برده است؛ بهگونهای که تولید یک کتاب صدصفحهای، بدون در نظر گرفتن درصد پخش و فروش، به رقمی نزدیک به ۲۰۰ هزار تومان میرسد. در چنین شرایطی، چگونه میتوان کتابی را با قیمتی عرضه کرد که برای مردمی با معیشت دشوار، همچنان قابل خرید باشد؟
مجموعهای از عوامل—از بحرانهای پیدرپی و نوسانات اقتصادی تا تورم و کاهش قدرت خرید—دست به دست هم دادهاند و اگر چارهای اندیشیده نشود، نهتنها حوزه نشر، بلکه سینما، تئاتر و کلیت فرهنگ کشور با آسیبهایی مواجه خواهند شد که جبران آن سالها زمان خواهد برد.
در این میان، قطعی اینترنت نیز ضربهای مضاعف وارد کرده است؛ نهتنها هزاران کسبوکار را از میان برده و به بیکاری گسترده انجامیده، آن هم در این شرایط، بلکه این ابزار، بخش جداییناپذیر تولید، معرفی و عرضه آثار فرهنگی شده و محدودیت آن، مستقیماً بر حیات این حوزه اثر میگذارد—در شرایطی که دسترسی آزاد به اطلاعات، حقی بدیهی برای همگان است.
امروز، حوزه فرهنگ بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه، حمایت و تصمیمگیریهای فوری و مؤثر است؛ پیش از آنکه اندک رمق باقیمانده نیز از میان برود.
بگذریم که این روزها کار که هیچ، زندگی تعطیل شده است و حرفهایی مهمتر از کتاب داریم؛ جان انسان و ای کاشهای بسیار.
اعظم کیانافراز
مدیر انتشارات افراز